Ο αινιγματικός Βερμέερ

Ο ζωγράφος Johannes Vermeer, εκπρόσωπος του ολλανδικού μπαρόκ του 17ου αιώνα, που αγαπώ ιδιαίτερα για την ποιητική διαχρονικότητα των μόνο φαινομενικά απλών έργων του, ίσως χρησιμοποίησε κάποιον πρόγονο της φωτογραφικής μηχανής προκειμένου να αποδώσει με τόση ακρίβεια τους εσωτερικούς χώρους που τον έκαναν διάσημο σε όλο τον κόσμο (μετά θάνατον, βέβαια). Αυτό τουλάχιστον ισχυρίζεται ο καθηγητής Phillip Steadman του Ανοικτού Πανεπιστημίου της Αγγλίας στα πλαίσια έρευνας που διεξήγαγε πάνω στο έργο του διάσημου Ολλανδού ζωγράφου. Ακόμα κι έτσι να είναι τα πράγματα όμως, το μυστήριο, η αινιγματικότητα και γοητεία της δουλειάς του εξακολουθούν και παραμένουν άθικτα στα μάτια και τη συνείδηση του φιλότεχνου κοινού.

Η Μαριλένα Κασιμάτη στο κεφάλαιο "Εικαστικές τέχνες από το τέλος της Αναγέννησης ως τον 18ο αιώνα" στην Ιστορία των Τεχνών στην Ευρώπη και αναπλάθοντας τα λόγια του Gombrich αναφέρει για τον Βερμέερ:

"Διερωτάται κανείς πώς τα τόσο λιτά έργα του, τα οποία συνήθως αναπαριστούν μια γυναίκα σε ένα δωμάτιο που φωτίζεται από ένα παράθυρο να κάνει ελαφρές οικιακές εργασίες, να παίζει τσέμπαλο ή να διαβάζει γράμματα, αιχμαλωτίζουν τον θεατή αμέσως και τον κάνουν να πιστεύει ότι πρόκειται για κάτι σαν θαύμα."

Την έρευνα σχετικά με τα στοιχεία που οδήγησαν τους ερευνητές στο συμπέρασμα ότι ίσως και να χρησιμοποίησε ένα είδος φωτογραφικής μηχανής, πολύ πριν από την ανακάλυψή της, μπορείτε να τη διαβάσετε εδώ.

Johannes Vermeer (1632-1675)

Johannes Vermeer (1632-1675)

Johannes Vermeer (1632-1675)

Johannes Vermeer (1632-1675)

Johannes Vermeer (1632-1675)

Οι κήποι του Monet

Οι κήποι του ιμπρεσιονιστή ζωγράφου Claude Monet δημιουργήθηκαν εκ του μηδενός από τον ίδιο όταν αποφάσισε να τους μετατρέψει σε κύρια πηγή έμπνευσης στην τέχνη του. Μακριά από το πολύβοο Παρίσι και μέσα στην αγκαλιά της φύσης για τα τελευταία τριάντα χρόνια της ζωής του, ο Μονέ βρήκε σε αυτό το ειδυλλιακό περιβάλλον την αποκλειστική πηγή των εικαστικών θεμάτων του.

Ίριδες, καμπανούλες, τουλίπες, κλαίουσες, νάρκισσοι, ιβίσκοι, η διάσημη λίμνη με τη γιαπωνέζικη γεφυρούλα (η οποία έγινε και δική μας πηγή έμπνευσης στο εξοχικό, θα σας τη δείξω όταν θα είναι έτοιμη) και, φυσικά, τα περίφημα νούφαρα, τα τελευταία έργα της ζωγραφικής του καριέρας, που σήμερα θεωρούνται από τα πιο ακριβοπληρωμένα έργα τέχνης παγκοσμίως, όλα έχουν ζωγραφιστεί εκτός ατελιέ, με τη ζωντανή παρουσία του ζωγράφου μπροστά στο θέμα του, όπως αυτό τροποποιείται ανταποκρινόμενο κάθε φορά στο φως του ήλιου, στο ιρίδισμα του νερού, στο ρυτίδισμα της επιφάνειάς του από τον άνεμο κάθε στιγμή της ημέρας και σε κάθε αλλαγή του καιρού.

Οι κήποι αναπτύσσονται σε μια έκταση πολλών στρεμμάτων, στα οποία απασχολούνταν πλήθος κηπουρών προκειμένου να βρίσκονται πάντοτε σε άριστη κατάσταση. Ο ίδιος ο ζωγράφος έδωσε ολόκληρη μάχη με τις τοπικές αρχές και αρμόδιες υπηρεσίες για να εγκριθεί η αίτησή του για εκτροπή του παραπόταμου του Σηκουάνα, ώστε να περνάει πλέον μέσα από την ιδιωτική του έκταση και να μπορέσει να φτιάξει στη συνέχεια τον παράδεισο που ονειρευόταν.

Σήμερα η εξοχική κατοικία του Μονέ με τους καταπράσινους κήπους της στην επαρχία Giverny της βόρειας Γαλλίας αποτελεί πόλο έλξης χιλιάδων επισκεπτών ανά τον κόσμο. Ακολουθεί ένα ολιγόλεπτο φιλμ, γυρισμένο το καλοκαίρι του 1915, από τον γάλλο ηθοποιό, συγγραφέα και κινηματογραφιστή Sasha Guitry. Η κάμερά του παρακολουθεί τον Μονέ μια ηλιόλουστη μέρα να ζωγραφίζει ντυμένος στα λευκά τον πίνακα που έχω επισυνάψει στην ανάρτηση στην καρδιά του αγαπημένου του κήπου, μια σπάνια καταγραφή του ζωγράφου επί τω έργω.

Κλείνω με μερικές φωτογραφίες (από το διαδίκτυο) του κήπου όπως τον βλέπει ο επισκέπτης σήμερα, που από μόνος του αποτελεί ένα έργο τέχνης απαράμιλλης ομορφιάς, ο ζωντανός πίνακας - παρακαταθήκη του ζωγράφου, όπως ακριβώς τον οραματίστηκε.

Rembrandt van Rijn, Το στήσιμο του Σταυρού (1632-3)

"Μέσα στον πλατύ και κοίλο χώρο, τον πλημμυρισμένο από σκοτάδι καταθλιπτικό, το διαγώνιο μοτίβο του Σταυρού με το άκαμπτο κι όλας κορμί, υψώνεται απότομα.

Σα μια φλόγα τινάζεται αναπάντεχα ψηλά και το ανελέητο φως της ξεσκεπάζει κάθε λεπτομέρεια του τραγικού του φορτίου.

Ενώ το πυκνό υποταγμένο πλήθος των θεατών χάνεται μες στη σκιά, η πλάγια φωτεινή πηγή μόλις που τονίζει μερικά από τα σημαντικότερα επεισόδια στην αφήγηση.

Σα μια συνέχεια του κύριου, διαγώνιου μοτίβου, το φως γλιστρά λοξά πάνω στην πανοπλία του στρατιώτη, δημιουργώντας ανταύγειες που θυμίζουν Βαν Ντάυκ και συγκεντρώνεται πάνω στο θεατή με τον γαλάζιο σκούφο.

Η έκθαμβη αυτή και αταίριαστη μορφή είναι μια αυτοπροσωπογραφία που ο καλλιτέχνης έχει παρεμβάλει στη σύνθεση. Το "υπομόχλιο" ολόκληρου σχεδόν του έργου διαγράφεται πάνω στο ουδέτερο, μονόχρωμο σχεδόν, φόντο των άλλων μορφών: είναι το θαυμάσιο μπλε χρώμα της φορεσιάς.

Αυτή η συγκεκριμένη παρουσία που αντιπροσωπεύει την πραγματική ζωή έρχεται σε αντίθεση με τους απρόσωπους αναστατωμένους παγωμένους και βουβούς ηθοποιούς στο υπόλοιπο Θείο Δράμα."

Παλαιά Πινακοθήκη Μονάχου (πηγή)

****

Μετά τον Γολγοθά, η Ανάσταση..  Καλό Πάσχα!

"Κρυμμένος κώδικας" στα μάτια της Μόνα Λίζα

Το μυθιστόρημα του Νταν Μπράουν «Κώδικας Ντα Βίντσι» μπορεί να μην απέχει τελικά και πολύ από την πραγματικότητα, καθώς ιστορικοί τέχνης ανακάλυψαν μικροσκοπικούς αριθμούς και γράμματα στα μάτια της αινιγματικής Μόνα Λίζα.

Το 500 ετών αριστούργημα του Λεονάρντο Ντα Βίντσι αποτελεί μυστήριο αρκετό καιρό τώρα. Ακόμη και σήμερα, η πραγματική ταυτότητα της γυναίκας με το γοητευτικό χαμόγελο παραμένει αβέβαιη. Μέλη της ιταλικής Εθνικής Επιτροπής Πολιτιστικής Κληρονομιάς αποκάλυψαν πως μεγεθύνοντας υψηλής ανάλυσης φωτογραφίες των ματιών της Μόνα Λίζα, μπορούν να εντοπιστούν γράμματα και αριθμοί. «Στο γυμνό μάτι τα σύμβολα δεν είναι ορατά, αλλά με μεγεθυντικό φακό φαίνονται ξεκάθαρα», εξηγεί ο Σιλβάνο Βινσέντι, πρόεδρος της Επιτροπής.

Στο δεξί μάτι φαίνεται να αποτυπώνονται τα γράμματα LV, τα οποία μπορεί να αποτελούν τα αρχικά του ονόματος του καλλιτέχνη, ενώ στο αριστερό μάτι υπάρχουν σύμβολα, που δεν είναι όμως τόσο προσδιορίσιμα. «Είναι πολύ δύσκολο να τα καθορίσουμε καθαρά, αλλά φαίνεται να είναι τα γράμματα CE ή μπορεί να είναι το γράμμα B – πρέπει να θυμόμαστε ότι ο πίνακας είναι σχεδόν 500 ετών, συνεπώς δεν είναι τόσο ξεκάθαρος όσο όταν πρωτοζωγραφίστηκε».

Μεγάλη έκθεση 'Lautrec' στη Θεσσαλονίκη

Εκατοντάδες έργα του Ανρί ντε Τουλούζ-Λοτρέκ, του Γάλλου καλλιτέχνη που απεικόνισε καλύτερα από κάθε άλλο την Belle époque (την «όμορφη εποχή») στο τέλος του 19ου αιώνα θα εκτίθενται από την Παρασκευή στη Θεσσαλονίκη με τη φροντίδα του Τελλογλείου Ιδρύματος. Την έκθεση συνθέτουν περισσότερα από 170 έργα που προέρχονται από το Μουσείο Orsay στο Παρίσι και εκτίθενται για πρώτη φορά καθώς βρίσκονταν στις αποθήκες του και από το Μουσείο Toulouse Lautrec στο Αλμπί, την πόλη της Νότιας Γαλλίας από όπου καταγόταν ο ζωγράφος. Εκτίθενται επίσης οικογενειακά κειμήλια και προσωπικά αντικείμενα.

Παράλληλα εκτίθενται και διπλά έργα των Λοτρέκ και Βαν Γκόγκ, οκτώ σχέδια του Ολλανδού ζωγράφου που υπήρξε φίλος του Λοτρέκ, τα οποία ρίχνουν φως στο πόσο οι δυο ζωγράφοι επηρέασαν ο ένας τον άλλον.

Ο Henri de Toulouse-Lautrec γεννήθηκε στο Αμπλί, προάστιο του Παρισιού, γιος του Κόμη Αλφόνσου και της Κόμισσας Αντέλ ντε Τουλούζ-Λωτρέκ (Adèle de Toulouse-Lautrec), γόνος ιστορικής και αριστοκρατικής οικογένειας, η οποία ωστόσο την περίοδο της γέννησης του, είχε ήδη χάσει μέρος του παλαιότερου κύρους της. Οι γονείς του συνδέονταν μεταξύ τους με συγγένεια πρώτου βαθμού, πρακτική που ήταν ευρύτερα διαδεδομένη εκείνη την εποχή προκειμένου να διατηρηθεί η περιουσία της οικογένειας μεταξύ των μελών της. Το γεγονός αυτό ωστόσο οδηγούσε σε γενετικές ανωμαλίες, όπως και στην περίπτωση του Λωτρέκ, του οποίου τα πόδια σταμάτησαν να αναπτύσσονται φυσιολογικά, μετά από ρήξεις που υπέστη στο αριστερό και δεξί του πόδι, σε ηλικία 12 και 14 ετών αντίστοιχα. Το ύψος του Λωτρέκ έφθανε μόλις το 1.5 μέτρο ενώ σε αντίθεση με τα πόδια του, το υπόλοιπο σώμα του είχε φυσιολογική ανάπτυξη.

Εξαιτίας αυτής της ανωμαλίας στη σωματική του διάπλαση, αδυνατούσε να ακολουθήσει μία συμβατική κοινωνική ζωή, γεγονός που πιθανά λειτούργησε καταλυτικά στο να αφοσιωθεί στη ζωγραφική. Αποτέλεσε σημαντικό καλλιτέχνη του μετα-ιμπρεσιονισμού ενώ θεωρείται από πολλούς  

και ο επίσημος εικονογράφος της νυχτερινής ζωής εκείνης της εποχής στα καμπαρέ του Παρισιού.

Οι πίνακές του χαρακτηρίζονταν από έντονα χρώματα και ανθρώπινες παρουσίες. Θεωρείται επιπλέον ένας από τους πρωτοπόρους στην τέχνη της αφίσας, γνωστός κυρίως για τις αφίσες που φιλοτέχνησε για το καμπαρέ Μουλέν Ρουζ (Moulin Rouge). Είναι ένας από τους πιο διάσημους ζωγράφους αφισών της λεγόμενης Belle Εpoque στην Γαλλία, ο οποίος συνέβαλε σημαντικά στο να αποκτήσει η τέχνη της αφίσας τους τίτλους ευγενείας της και σήμερα θεωρείται ο αρχιτεχνίτης της λιθογραφίας. Μεταξύ των θεμάτων της προτίμησής του, ο ζωγράφος αρέσκεται να προσωποποιεί την ευτυχία των Παριζιάνων της εποχής αυτής, στο θέατρο, στα τσίρκα, στα καμπαρέ και στα cafés-concerts.

Οι δύο πιο σημαντικές επιρροές στο έργο του Toulouse-Lautrec είναι η τέχνη του Édouard Degas και οι ιαπωνικές γκραβούρες. Από τον Degas δανείστηκε τα θέματα και τις συνθέσεις του στις ιαπωνικές γκραβούρες, τις εκφραστικές καμπύλες τους, τις σιλουέτες και τις μάζες χρώματος καθώς και την αλλαγή προοπτικής.

Έζησε κυρίως στη Μονμάρτη, που αποτελούσε το κυρίαρχο κέντρο της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Στο μεγαλύτερο μέρος της ζωής του αντιμετώπισε πρόβλημα αλκοολισμού και πέθανε σε ηλικία 37 ετών, έχοντας προσβληθεί από σύφιλη.

Η έκθεση που είναι η τρίτη κατά σειρά διοργάνωση του Τελλογλείου Ιδρύματος Τεχνών του ΑΠΘ (προηγήθηκαν τα αφιερώματα στον Πικάσο και στον Χουάν Μιρό), δεν περιορίζεται στην παράθεση έργων του Λοτρέκ, αλλά εκτείνεται σε ολόκληρη την πόλη.

Πέρα από το Ίδρυμα στην έκθεση συμμετέχουν με παράλληλες δράσεις και εκδηλώσεις το Κρατικό Θέατρο Βόρειας Ελλάδας, το Μουσείο Κινηματογράφου, το Γαλλικό Ινστιτούτο, και η Κρατική Ορχήστρα όπως και άλλοι φορείς.

Κατά την παρουσίαση της έκθεσης ο τέως πρύτανης του ΑΠΘ κ. Αναστάσιος Μάνθος και πρόεδρος του ΔΣ του Τελλογλείου Ιδρύματος υπογράμμισε ότι «τιμούμε τον δημιουργό που έκανε τη ζωγραφική αφίσα και την αφίσα ζωγραφική».

Η έκθεση εγκαινιάζεται τη Παρασκευή στο Τελλόγλειο Ίδρυμα, ενώ τα επίσημα εγκαίνια θα πραγματοποιηθούν στις 25 Οκτωβρίου. Θα παραμείνει ανοιχτή για το κοινό καθημερινά έως τις 30 Ιανουαρίου 2011.