ΕΛΠ 21 - Α', κεφ. 2: Προομηρικό και ομηρικό έπος

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑ

ΑΡΧΑΪΚΗ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ

Α' - ΚΕΦ. 2

2.1 ΠΡΟΟΜΗPΙΚΟ ΚΑΙ ΟΜΗΡΙΚΟ ΕΠΟΣ

2.1.1 Επική παράδοση πριν από τον Όμηρο

Τα ομηρικά έπη= τα αρχαιότερα ελληνικά ποιητικά δημιουργήματα που μας διασώθηκαν και η αρχή της ποιητικής παράδοσης Ελλήνων. ΟΜΩΣ

• Ενδείξεις μέσα στα έπη ότι είχαν προηγηθεί και άλλες ποιητικές συνθέσεις.

• Δεν είναι δυνατόν να μην υπήρχαν κι άλλα ποιήματα πριν γιατί ο άνθρωπος έχει την τάση να δημιουργεί

• Είναι τόσο «τέλεια» ως δημιουργήματα που δεν μπορεί να μην υπήρχαν άλλα ποιήματα ως πρόδρομοί τους.

Ομηρικό ζήτημα= το πρόβλημα σχετικά με τη δημιουργία της ομηρικής ποίησης, τη σύνθεση των συγκεκριμένων επών, τη χρονολόγησή τους και την προσωπικότητα του ποιητή.

 Ομηρικά έπη= ώριμο καταστάλαγμα μακράς ποιητικής παράδοσης. Το έπος δημιουργήθηκε μετά την καταστροφή των μυκηναϊκών κέντρων ως ανάμνηση της ύπαρξής τους (# Nilson: το έπος καλλιεργήθηκε σε κέντρα μυκηναϊκού πολιτισμού). Χώρος γέννησης: Ιωνία, 4 μεγάλοι επικοί κύκλοι (Αργοναυτικός, Αιτωλικός, Θηβαϊκός, Τρωικός) = πρώτη ύλη ομηρικών επών.

 Η ύπαρξη προομηρικής επικής παράδοσης επιβεβαιώνεται από το ίδιο το έπος

• Συγκεκριμένες αναφορές μέσα σ’ αυτό σε γεγονότα παρελθόντος (π.χ. τραγούδια αοιδών που στα έπη τραγουδούν παλαιά κλέη ανδρών- Antehomerica Kullmann), π.χ. τραγούδια με υλικό από άλλους επικούς κύκλους που θεωρούνται γνωστοί.

• Θεωρεί γνωστή στους ακροατές την Τρωική εκστρατεία (περιγράφει μόνο 52 ημέρες).

• Θεωρούνται γνωστοί και οι βασικοί ήρωες (π.χ. δεν αναφέρει γενεαλογία τους).

 Χρονικό τόξο προηγηθέντων μυθικών κύκλων: Αργοναυτική εκστρατεία, Αιτωλικός κύκλος, Θηβαϊκός κύκλος, Τρωικός. ΑΡΑ υπήρχε υλικό που οι αοιδοί μετασχημάτιζαν αυτοσχεδιάζοντας με τη βοήθεια στερεότυπων εκφράσεων, ενώ σίγουρα από ένα σημείο και πέρα βοήθησε και η γραφή.

 Η ομηρική ποίηση διατήρησε αναμνήσεις< μυκηναϊκή εποχή (χάλκινα όπλα, λέξεις που δε χρησιμοποιούνταν πλέον τον 8ο αιώνα, π.χ. φάσγανον), ενώ είχε και στοιχεία του 8ου αιώνα (έθιμα ταφής, σιδερένια όπλα,…).

Σίγουρα όμως πολλές αναφορές Ομήρου σε προηγηθέν υλικό είναι απλές ποιητικές επινοήσεις του.

ΕΛΠ 21 - Α', κεφ.1: Κλασική Φιλολογία και βοηθητικές επιστήμες

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑ

ΑΡΧΑΪΚΗ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ

Α' - ΚΕΦ. 1

1.1 Κλασική φιλολογία και βοηθητικές επιστήμες

Φιλολογία= επιστήμη με αντικείμενο τα λογοτεχνικά κείμενα.
Στάδια επεξεργασίας αρχαίων κειμένων
Εντοπισμός: Σε επιγραφές (Επιγραφική), παπύρους (Παπυρολογία) και κυρίως χειρόγραφα, συνήθως προϊόντα αλλεπάλληλων αντιγραφών. Η επιγραφική και η παπυρολογία σώζουν το αυθεντικό κείμενο. Τα χειρόγραφα μελετούν η Παλαιογραφία (ανάγνωση χειρογράφων, μελέτη γραφής τους) και η Κωδικολογία (μελέτη τους από τεχνική άποψη, δηλ. χρονολόγηση, βιβλιοδέτηση, ...)
· Αποκατάσταση: Κριτική έκδοση κειμένων (αποκατάσταση στην όσο το δυνατόν πλησιέστερη μορφή προς το πρωτότυπο του συγγραφέα). Συμβάλλει και η Ιστορική Γλωσσολογία (γνώση ιστορίας ελληνικής γλώσσας).
· Ένταξη κειμένων στο ιστορικό και πολιτισμικό τους περιβάλλον: Κατάταξή τους σε είδη. (Ιστορία της Λογοτεχνίας), μελέτη σχέσεων μεταξύ λογοτεχνιών διαφορετικών γλωσσικών ή πολιτισμικών περιοχών (Συγκριτική Λογοτεχνιών).
· Ερμηνεία: Ανάλυση κειμένων σύμφωνα με ορισμένες θεωρητικές αρχές για παραγωγή, οργάνωση και πρόσληψη λογοτεχνικού κειμένου (Θεωρία της Λογοτεχνίας). Επίσης συμβάλλουν και η Θεωρητική Γλωσσολογία και η Φιλοσοφία της Γλώσσας.
· Διευκόλυνση της προσπέλασης ενός μη ειδικού κοινού στα κείμενα: μετάφραση κειμένων σε σύγχρονες γλώσσες, διδασκαλία κειμένων.

Στοιχεία αξιολόγησης ενός λογοτεχνικού κειμένου

Αυτά είναι τα στοιχεία που πρέπει να αξιολογούμε όταν καλούμαστε να μελετήσουμε ένα λογοτεχνικό κείμενο:

1. Το περικείμενο, δηλαδή τι προηγείται, τι έπεται.
2. Το περιεχόμενο του αποσπάσματος.
3. Πώς το απόσπασμα ταιριάζει με τα γενικότερα θέματα του έργου, στο οποίο ανήκει, π.χ. η συνομιλία Έκτορα-Ανδρομάχης τι δείχνει για τον χαρακτήρα του επικού ήρωα.
4. Σκεπτόμαστε το λογοτεχνικό είδος στο οποίο ανήκει το κείμενο, από όπου προέρχεται το απόσπασμα, εντοπίζουμε κι αξιολογούμε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε είδους, π.χ. στο δράμα στοιχεία παράστασης, σε αφηγηματικά κείμενα στοιχεία πλοκής και αφηγηματικής εξέλιξης κ.α.
5. Τη δομή, την επιχειρηματολογία και την ικανότητα να πείθει ιδιαίτερα ένα ρητορικό κείμενο.
6. Τη διακειμενικότητα, δηλ. τη σχέση του με κάποιο άλλο κείμενο, παλαιότερο ή νεότερο.
7. Αναγνωρίζουμε αν τυχόν ο χαρακτήρας του κειμένου καθορίζεται από κάποια λογοτεχνική σύμβαση, π.χ. αν είναι προοίμιο, σκηνή ικεσίας, κτλ.
8. Ρητορικά σχήματα, π.χ. αποστροφή, ρητορική ερώτηση κ.α.
9. Σχήματα λόγου, π.χ. μεταφορές, προσωποποιήσεις, κ.α.
10.Ύφος του λόγου, π.χ. λόγιο, λαικό, επίσημο, πομπώδες κ.α, αναφορά σε σχετικό λεξιλόγιο, σύνταξη κτλ.
11. Η σειρά των λέξεων.
12. Μετρική μορφή ενός ποιητικού κειμένου από το πρωτότυπο (μέτρο, διασκελισμός, στιχομυθία, παρήχηση, κτλ)
13. ΠΕΡΙΓΡΑΦΟΥΜΕ ΚΑΙ (ΟΣΟ ΜΠΟΡΟΥΜΕ) ΕΞΗΓΟΥΜΕ. Π.χ. εντοπίζουμε μία παρομοίωση, αναλύουμε τα δύο της μερη, και εξηγούμε γιατί υπάρχει εκεί, ποια είναι η λειτουργία της.

Εξεταστική

Κοιτάζω στο ημερολόγιο ξεφυσώντας, οι μέρες που έχουν απομείνει είναι λίγες... Έχω τελειώσει τους δύο τελευταίους τόμους και μου έχει μείνει ο πρώτος, ο πιο ογκώδης και ο πιο δύσκολος। Χτες τελείωσα επιτέλους το 2ο κεφάλαιο, για την επική ποίηση। Με παίδεψε πολύ, κάπου 100 σελίδες। Δεν ξέρω αν μπορώ να θυμηθώ λεπτομέρειες, φοβάμαι πως δεν μπορώ να θυμηθώ ούτε βασικά πράγματα, παρόλο που είναι τόσο πρόσφατο και τόσο προσεκτικό το διάβασμά μου. Απορώ πώς βγήκαμε φέτος μέσα στα πέντε καλύτερα βαθμολογικά τμήματα της σχολής, μας το έλεγε ο σεπ που τα ξέρει καθότι συντονιστής και δεν τον πιστεύαμε... Όπως μας είπε επίσης ότι αυτό σημαίνει αξιώσεις, προσδοκίες και απαιτήσεις, ότι περιμένει από εμάς να ανταποκριθούμε σε αυτή την εκτίμηση και σε αυτή την εικόνα που του φτιάξαμε όλη τη χρονιά... Γιατί μας το είπε τώρα αυτό, για να χτίσει περισσότερο το άγχος μας; Σα να μη μας έφτανε αυτό που έχουμε από μόνοι μας... Ποιες είναι οι τεχνικές αφήγησης του Ομήρου; Αναδρομή στο παρελθόν, συμπύκνωση, προαναγγελία, διεύρυνση και... και... ποιο είναι το άλλο τώρα; Επινοήσεις! Ουφ... Χρειάζομαι οπωσδήποτε χρόνο στο τέλος για επαναλήψεις και τα κεφάλαια βγαίνουν βασανιστικά αργά... Χτες προσπάθησα να οργανώσω τις μέρες που μου απέμειναν. Δύο μέρες για κάθε ένα από τα εναπομείναντα κεφάλαια και οι μέρες του Ιουνίου να μείνουν καθαρές για επανάληψη. Ελπίζω να τα καταφέρω και να τηρήσω το πρόγραμμα, όμως είναι τόσο δύσκολο με τη ζωή να τρέχει, τον χρόνο να τρέχει και εγώ να τρέχω πίσω του να τον προλάβω, να τρέχω συνεχώς πίσω του αλαφιασμένη, εξαντλημένη, λες και βρίσκομαι εγκλωβισμένη μέσα σε έναν εφιάλτη, να μου λείπουν οι ανάσες, οι αντοχές και εκείνος να με προσπερνάει ειρωνικά, περιπαικτικά και να με προκαλεί συνεχώς σε αναμέτρηση... Απόλογοι... ποιες ραψωδίες τώρα λέγονται έτσι;... Αυτές που δεν ανήκουν στον παροντικό χρόνο της υπόλοιπης Οδύσσειας και εξιστορούν γεγονότα του παρελθόντος... Ουφ... Θα μας ζητήσουν και αρίθμηση; Ε, δε νομίζω, ενίσταμαι!! Ραψωδίες ι-μ... Ξανα-ουφ...

***