Σάββατο, 29 Αυγούστου 2009

"Nelly's"

Το όνομά της ήταν Έλλη Σουγιουλτζόγλου – Σεραϊδάρη, έμεινε όμως γνωστή με την αγγλική εκδοχή του ψευδωνύμου της, με το οποίο επέμενε να υπογράφει όλες της τις δημιουργίες. Ο λόγος για την παγκοσμίου φήμης Ελληνίδα φωτογράφο «Nelly’s». Η Μικρασιάτισσα από το Αϊδίνι με την καλλιεργημένη προσωπικότητα και τον ανήσυχο χαρακτήρα κατάφερε να αναστατώσει μια ολόκληρη κοινωνία και να καθιερωθεί στο παγκόσμιο πάνθεον της καλλιτεχνίας ως κορυφαίο όνομα στο είδος της.

Προερχόμενη από εύπορη οικογένεια, έφυγε μετά την καταστροφή του Αϊδινίου από τα τουρκικά στρατεύματα για τη Σμύρνη κι από εκεί για τη Δρέσδη, όπου και σπούδασε αρχικά μουσική και ζωγραφική και στη συνέχεια φωτογραφία όπου και ολοκλήρωσε τις σπουδές της. Εκεί βρισκόταν όταν άκουσε για την καταστροφή της Σμύρνης και τη σφαγή των Ελλήνων Μικρασιατών από τους Τούρκους. Οι γονείς της ανήκαν στους τυχερούς που κατάφεραν να διαφύγουν στην Ελλάδα.

Στην Αθήνα η Έλλη – Nelly’s εγκαταστάθηκε το 1924, όπου και άνοιξε ένα φωτογραφικό εργαστήρι στην οδό Ερμού. Γερμανικής, αρχικά, επιρροής, σύντομα η τέχνη της στράφηκε προς μια ελληνοκεντρική θεματογραφία για να φτάσει τελικά να συνδεθεί άρρηκτα με την αποτύπωση της αθηναϊκής κοινωνίας του Μεσοπολέμου, της ελληνικής ομογένειας, αλλά κυρίως με την ανάδειξη του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.

Τρία χρόνια μετά, αποφάσισε να περιοδεύσει ανά την Ελλάδα και να γνωρίσει από κοντά την ελληνική ύπαιθρο και τους ανθρώπους της, τα οποία αποθανάτισε με τον φωτογραφικό της φακό. Το υλικό της εκείνης της περιόδου συνέθετε μια «ειδυλλιακή» Ελλάδα, αγνή, ανόθευτη, ενώ η τεχνική της αποκτούσε όλο και περισσότερο τα χαρακτηριστικά που θα σφράγιζαν τη μοναδικότητα της δουλειάς της, όπως η κινητικότητα και η ελευθερία. Τόποι εξορίας και εγκατάλειψης μετατράπηκαν ως δια μαγείας σε «παραδείσους», γεμάτους ονειρεμένα τοπία, φιλόξενους ανθρώπους και μνημεία αιώνιας αρμονίας και ομορφιάς.

Παρόλο που η εποχή είχε γεννήσει κι άλλους εξίσου αξιόλογους φωτογράφους, όπως η Παπαϊωάννου, ο Μελετζής, ο Μπαλάφας κτλ., οι δυτικοί αμέσως αγκάλιασαν την τέχνη της Έλλης, επειδή το «βλέμμα» της συνηγορούσε περισσότερο με την εικόνα που είχαν φτιάξει εκείνοι για την Ελλάδα του μεσοπολέμου. Αν αποτύπωνε το πραγματικό πρόσωπο της Ελλάδας στον φακό της, της φτώχειας, της μιζέριας, του πόνου, της προσφυγιάς, ίσως να μην έβλεπε ποτέ το φως της αναγνώρισης και της δόξας, ούτε εκείνη ούτε η χώρα, που δεν μετρούσε καλά-καλά αιώνα από την επέτειο της σύστασής της σε κράτος. Οι φωτογραφίες της κυκλοφόρησαν στο εξωτερικό, μέσα από επίσημα τουριστικά έντυπα, προωθώντας μια ιδιότυπη φωτογραφική «ματιά», που παρόλο που ανήκε σε εκπρόσωπο του γυναικείου φύλου, στάθηκε αρκετά ισχυρή ώστε να αποτελέσει αντιπροσωπευτικό σύμβολο της ελληνικής «τουριστικής φιλοσοφίας».

Γεννημένη σε μια εποχή που το γυναικείο φύλο βρισκόταν ακόμη στην αναζήτητη της ταυτότητάς του, η Nelly’s προχωρούσε ακάθεκτη χαράσσοντας έναν δικό της δρόμο, χωρίς όμως να απαρνηθεί τα ευρωπαϊκά κεκτημένα, τα οποία δεν μιμήθηκε αλλά αφομοίωσε και προσάρμοσε με επιτυχία στα δεδομένα του ελληνικού σκηνικού. Διατήρησε την ιδεολογία του νεοκλασσικισμού, η σκηνοθεσία παρέμεινε στητή και επιτηδευμένη, όμως χειραγώγησε το μέσον της σχεδόν ζωγραφικά (η συγκεκριμένη τεχνική είναι γνωστή ως τεχνική bromoil, σύμφωνα με την οποία: "...ο φωτογράφος παίρνει σημείωση, απλούν καμβά του τοπίου, επάνω στο οποίο πρέπει να ξαναφτιάξει με το πινέλο. Kι έτσι μπαίνει κι αυτός στη ζωγραφική... ώστε καλές μοντέρνες φωτογραφίες από καλλιτέχνες φωτογράφους, να είναι απείρως καλύτερες από πλήθος κακότεχνων ζωγραφικών πινάκων... H φωτογραφία σβήνει σχεδόν εντελώς, μένει μόνο το αχνό περίγραμμα των πραγμάτων, ένα ιχνογράφημα ... αυτό πρέπει να γεμίσει, να γίνει πίναξ, ... η ελευθερία του τεχνίτη δεν είναι απόλυτη, όπως του καλλιτέχνου μπροστά στο μουσαμά, είναι αρκετή εν τούτοις για να φανεί μια καλλιτεχνική αντίληψις... η ελληνική φωτογραφία μπαίνει με την εξαίρετη αυτή εργασία στη σειρά των καλύτερων ευρωπαϊκών..." (έκθεση Σπύρου Μελά 1929, Ξανθάκης 1991). Η Nelly’s υιοθέτησε αυτή την τεχνική στη δουλειά της, επιζητώντας για την τέχνη της φωτογραφίας το πολυπόθητο από όλους τους φωτογράφους της Ευρώπης χρίσμα των ακαδημαϊκών καλών τεχνών. Η τεχνική βέβαια δεν ευόδωσε για πολλά χρόνια ακόμη, όμως άνοιξε το δρόμο για την «καθαρή» Φωτογραφία, ως αυθύπαρκτη και ισότιμη τέχνη και την αναβάθμιση του φωτογράφου από τεχνίτη σε καλλιτέχνη.

Τα μνημεία και οι αρχαιολογικοί θησαυροί της χώρας ζωντάνευαν μέσα από τον φακό της δυναμικής Ελληνίδας, η οποία πειραματιζόταν ακατάπαυστα με το φυσικό φως, έπρεπε να φτάσει όμως μέχρι την τελική ρήξη με την συντηρητική κοινωνία των αρχών του 20ου αιώνα, με τη σειρά των γυμνών πορτραίτων της στον ιερό βράχο της Ακρόπολης, προκαλώντας θύελλα αντιδράσεων, για να καθιερωθεί ως παγκόσμιο αστέρι και να αναδειχτεί σε κορυφαία φωτογράφο του μεσοπολέμου. Οι φωτογραφίες των χορευτριών Πάϊβα και Νικόλσκα με φόντο την Ακρόπολη, θεωρούνται μέχρι και σήμερα από τα πιο γνωστά και δημοφιλή καλλιτεχνικά δείγματα της ελληνικής φωτογραφίας. Η αρμονία, ο ερωτισμός, το κάλλος, η χάρη, η κίνηση της αρχαίας κόρης, πίσω από αραχνοΰφαντα πέπλα και με το κύρος ενός παγκόσμιου μνημείου για σκηνικό εξακολουθούν και σαγηνεύουν μέχρι σήμερα παγκοσμίως.

Κάποιοι την κατηγόρησαν πως με το μαγικό ραβδάκι της παραμόρφωσε ή και πλαστογράφησε την εικόνα μιας μη πραγματικής Ελλάδας. Κάποιοι έφτασαν και στη σκέψη πως τελικά, μέσα από τη δική της ματιά και, κατ’ επέκταση, την δυτικο-ευρωπαϊκή, όριζε συνειδητά τι αξίζει και τι δεν αξίζει να φωτογραφηθεί, ποια Ελλάδα δηλαδή αξίζε προβολής ή όχι. Την κατέκριναν γι’ αυτό, για το ότι κατασκεύασε μια άλλη κοινωνία, μια ελληνική πραγματικότητα με επιλεκτικά στοιχεία, που δεν ζωγράφιζαν το πραγματικό, αλλά ένα άλλο, εξιδανικευμένο πρόσωπο, εκείνο που ήθελε να βλέπει η Ευρώπη. Ίσως και να είναι έτσι. Όμως, πάλι, ποια μορφή τέχνης αποστασιοποιείται από το γίγνεσθαι της εποχής; Ο ακαδημαϊσμός έδινε και έπαιρνε εκείνη την εποχή. Οι βαυαρικές μνήμες και αντιλήψεις ήταν ακόμα κραταιές. Ήταν μια προσέγγιση που εξυπηρετούσε και βοηθούσε. Η Ελλάδα ακόμη πάσχιζε να οριοθετηθεί, να αποσαφηνίσει θεσμούς, αξίες, δεν είχε ακόμη δικά της σταθερά θεμέλια, δεν είχε αυτονομία, όσο κι αν το ήθελε. Αυτή ήταν η ιστορική της πραγματικότητα, αυτήν ακολουθούσε και η καλλιτεχνική πραγματικότητα.

Μετά το «σκάνδαλο» της γυμνής φωτογράφισης στον Παρθενώνα, το οποίο ποδηγέτησε το χριστιανικό ιερατείο, και παρά τη συμπαράσταση που δέχτηκε από τον καλλιτεχνικό κόσμο, η Nelly’s δεν έμεινε περισσότερο στην Ελλάδα. Έφυγε για την Αμερική όπου και έμεινε για τα επόμενα 25 χρόνια, προσανατολίζοντας τη θεματική της στη διαφημιστική και έγχρωμη φωτογραφία, καθώς και το φωτορεπορτάζ. Στην Ελλάδα επέστρεψε στη δύση της ζωής της, όπου και πέθανε στην Αθήνα το 1998, σε ηλικία 99 ετών, αφήνοντας πίσω της ένα πολυσύνθετο έργο, που, παρά τις όποιες αντιδράσεις, εισήγαγε τη χώρα στον παγκόσμιο στίβο της καλλιτεχνικής φωτογραφίας, κάνοντάς την γνωστή στα πέρατα του κόσμου. Το μεγαλύτερο μέρος του αρχείου της φυλάσσεται στο Μουσείο Μπενάκη. 



26 σχόλια:

Roadartist είπε...

Είχα στο μυαλό μου να κάνω κάποιο αφιέρωμα, με πρόλαβες! Πολύ ωραίο ποστ! Καλό σκ, σε φιλώ!!!

Diatton είπε...

Μπράβο κι από μένα. Τέτοιου είδους αναρτήσεις προάγουν τις τέχνες και τον πολιτισμό!

Καλό Σαββατόβραδο αγαπητή μου φίλη...

ria είπε...

πολύ ενδιαφέρουσα ανάρτηση!

και ενημερωτική...

ευχαριστούμε.

Κωνσταντίνος Κόλιος είπε...

Εγώ νομίζω ήταν μία πρωτοπόρος και οραματίστρια και δεν θα ξέφευγε από τη μοίρα των οραματιστών. Άνοιγε τον δρόμο που πίστευε πως άξιζε στην Ελλάδα μα αυτό ο στεγνός νους το αποκαλεί παραλογισμό.

Καλή Κυριακή:)

Το παιδί της πλατείας είπε...

Υπέροχη ανάρτηση Ευαγγελία μου
Να είσαι καλά που μας ενημέρωσες...

ΥΓ
Ειδικά η Γυμνή φωτογράφηση στον Παρθενώνα δείχνει ουσία και καλαισθησία...

Artanis είπε...

Υπέροχο αφιέρωμα...Τις φωτό της ήξερα και την ιστορία της, μέσες- άκρες...Τώρα όμως απόχτησε υπόσταση στο μυαλό μου...
Σ' ευχαριστώ και σε φιλώ...

evaggelia-p είπε...

@Roadartist, μα αν ήταν έτσι, δεν θα έπρεπε να γράφουμε τίποτα. Δεν αλλάζουν τα δεδομένα, η οπτική είναι που αλλάζει. Θα χαρώ να δω τη δική σου :-)

Φιλιά, αρτίστα!

evaggelia-p είπε...

@Diatton, με τιμούν τα λόγια σου (σίγουρα δε μεροληπτείς; χαχα! :-)
Σ' ευχαριστώ πολύ πάντως, να' σαι καλά.

Καλή βδομάδα :-)

evaggelia-p είπε...

@Ria, μερσί μποκού!

Φιλιά, καλή βδομάδα :-)

evaggelia-p είπε...

@Κωνσταντίνε, μ' αρέσουν οι πάντα εύστοχες παρατηρήσεις σου! Αυτό που σε κάνει να αναρωτιέσαι, βέβαια, είναι γιατί ο "στεγνός νους" που τόσο όμορφα έγραψες, να είναι πάντοτε ελληνικός; Ε; Εδώ σε θέλω. Στην Αμερική δεν μίλησαν για σκάνδαλο, μίλησαν για αληθινή τέχνη, για πρωτοπορία σύλληψης κτλ. κτλ. Την αγκάλιασαν, την ανέδειξαν. Εδώ, ντρόπιασε τα χριστά ήθη...

Καλή βδομάδα, Κωνσταντίνε.

evaggelia-p είπε...

@Παιδί της πλατείας, σ' ευχαριστώ πολύ! Τα γυμνά της, αν μη τι άλλο, έκαναν μια κοινωνία άνω-κάτω, παρόλο που δεν έκανε τίποτα περισσότερο από το να προσαρμόσει το αρχαίο ελληνικό ιδεώδες περί ομορφιάς, καλαισθησίας, θηλυκότητας και χάρης που θαυμάζουμε στα γλυπτά των γυναικών θεοτήτων, των Κορών, των Νυμφών, των Μαινάδων κτλ. στα δεδομένα του παρόντος της.

Καλή σου μέρα, καλή βδομάδα :-)

evaggelia-p είπε...

@Artanis, τι γλυκιά που είσαι! Το σχόλιό σου μου' φτιαξε τη μέρα :-)
Λίγοι είναι νομίζω αυτοί που δεν έχουν πέσει πάνω σε κάποια φωτογραφία της, δυστυχώς όμως είναι πολλοί αυτοί που δεν ξέρουν ότι πρόκειται για Ελληνίδα. Φταίει φαίνεται το ψευδώνυμο, ίσως και το ότι δραστηριοποιήθηκε για πολλά χρόνια στο εξωτερικό.

Πολλά φιλιά, αρτανάκι μου, καλή βδομάδα :-)

AlexMil είπε...

Ωραία ανάρτηση,
Σίγουρα δεν ήταν καμιά φοβερή φωτογράφος αλλά είχε το στυλ, έδειξε μια ελλάδα, σαν ένα όραμα, όπως τη φανταζόντουσαν οι αρχαιόπληκτοι ευρωπαίοι. Και σε αυτή τη τέχνη δεν έχει τόσο σημασία η τχνική όσο το στυλ. Και απ' αυτό είχε πολύ. Ειδικά οι φωτογραφίες της στην Ακρόπολη είναι ιστορικές και προκλητικές για τα ήθη της εποχής.

τα λέμε

Antoine είπε...

Δεν θεωρώ απαραίτητο η φωτογραφία να υπηρετεί το ρεαλισμό. Είναι μια μορφή απεικόνισης εκείνης της οπτικής γωνίας που παρατηρεί ο φωτογράφος και αυτό, αν μη τι άλλο, είναι καθαρά υποκειμενικό.
Όχι τόσο γνωστή όσο ο Παπαϊωάννου, ωστόσο μια γυναικεία παρουσία στον καλλιτεχνικό στίβο πάντα ομορφαίνει το σύνολο.

elgrecogr είπε...

Πολύ ωραία ανάρτηση. Βρήκα το blog σου μέσω του Βασίλη(Απουρώ-Vad) και διάβασα αρκετές ενδιαφέρουσες αναρτήσεις.
Καλό απόγευμα!

evaggelia-p είπε...

@Alex, σίγουρα υπήρξαν και σημαντικότεροι και πιο πρωτοπόροι καλλιτέχνες από κείνη, όμως η περίπτωσή της είναι ιδιαίτερη θα έλεγα, διότι καταξιώθηκε όντας γυναίκα και όντας μετανάστης, σε έναν χώρο κατ' εξοχήν ανδροκρατούμενο και σε μια εποχή κατ' εξοχήν συντηρητική, άρα διπλό το επίτευγμα, αφού τίποτα δεν ήταν δεδοδομένο όσον αφορά τη δουλειά της και το δρόμο της προς τη δόξα. Κι ένας ακόμα λόγος που αξίζει νομίζω να αναφερθεί κανείς στη Nelly, πέρα από το καλλιτεχνικό του πράγματος, είναι πως δειγματίζει πολύ καλά αυτό που γίνεται με τη συντριπτική πλειοψηφία των ταλέντων εντός ελλαδικού χώρου: η χώρα δεν φτάνει για να τους χωρέσει ή να τους δεχτεί, το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να τους δείξει το δρόμο της φυγής. Και αυτή είναι μια πολύ θλιβερή διαπίστωση που επιβεβαιώνεται δυστυχώς ανεπίτρεπτα πολλές φορές...

Καλή σου μέρα, Alex.

evaggelia-p είπε...

@Antoine, όλες οι μορφές τέχνης από το ρεαλισμό ξεκινούν και στην πορεία απογειώνονται. Το ίδιο συνέβη και με τη φωτογραφία, πόσο μάλλον που δεν ξεκίνησε και σαν μορφή τέχνης αυθής εξαρχής.
Μια γυναικεία μορφή πάντα ομορφαίνει και πάντα ανεβάζει τον πήχη, θα προσθέσω αγαπητέ! :-))

Φιλιά! :))

evaggelia-p είπε...

@elgrecogr, σ' ευχαριστώ πολύ για το πέρασμα και για τα καλά σου λόγια! Χαιρετισμούς στον κοινό μας φίλο! :-))

Καλή σου μέρα.

η κοπέλα με το καναρινί φόρεμα... είπε...

Ευαγγελία μου, και να που πάλι θα χαθώ... στις αναρτήσεις σου. Σου έχω πει ότι απολαμβάνω τις επιλογές σου; Σου έχω πει ότι μαθαίνω τόσα από εσένα; Πειράζει να το ξαναπώ άλλη μια φόρα;

Φθινοπωρινά φιλιά σου στέλνω να έχουν κάτι λίγο από γλύκα και μελαγχολία...

evaggelia-p είπε...

@Καναρινένια μου, φθινοπωρινά φιλιά και σε σένα, σ' ευχαριστώ, σ' ευχαριστώ... Πειράζει να το ξαναπώ άλλη μια φορά; Σ' ευχαριστώ :-)

CARPE DIEM είπε...

Καλό φθινόπωρο.Μου έλειψες...

roadartist είπε...

Που είσαι???

fractal είπε...

Εκτός των άλλων....
Για μιά ακόμα φορά ήρθε στο μυαλό μου η τεράστια παρουσία στη σύγχρονη ιστορία μας, του Μικρασιατικού Ελληνισμού.
Χάρηκα που μπήκα έστω και τυχαία εεδώ.
Η αγάπη σου για την τέχνη με ζέστανε.

evaggelia-p είπε...

@Carpe diem, φθινοπωρινές καλησπέρες! :-)

evaggelia-p είπε...

@Roadartist, χαμένη! :-)) Έχω μπλέξει με κάτι που γράφω, αλλά όλα καλά. Σ' ευχαριστώ αρτίστα μου, για το ενδιαφέρον, να' σαι καλά!

Καλή βδομάδα, καλό φθινόπωρο! :-)

evaggelia-p είπε...

@Fractal, τίποτα δεν είναι τυχαίο! :-))
Σ' ευχαριστώ πολύ για το ζεστό σου σχόλιο, με τιμάς.

Καλό απόγευμα, καλή βδομάδα! :-)