12.1.11

Ο νομπελίστας Ορχάν Παμούκ στο Μέγαρο Μουσικής


Χθες το βράδυ, στο Μέγαρο Μουσικής, ο Τούρκος νομπελίστας μίλησε από την πλευρά του συγγραφέα αλλά και του αναγνώστη. «Τι γίνεται στο μυαλό μας όταν διαβάζουμε ένα μυθιστόρημα;». Αυτό ήταν το θέμα της διάλεξής του, που εξελίχτηκε σε συζήτηση, με ερώτηση και απάντηση, ανάμεσα στον Ελληνα συγγραφέα Τάκη Θεοδωρόπουλο και τον Ορχάν Παμούκ.

«Ο μυθιστοριογράφος είναι σαν τον ζωγράφο, με τα πινέλα του δημιουργεί τα συναισθήματα των ηρώων του», είπε. Ο αναγνώστης, πιστεύει ο Παμούκ, διαβάζει τις λέξεις και τις μετατρέπει σε εικόνες, διαφορετικές για τον καθένα. Ο καλύτερος τρόπος για να απολαύσει ο αναγνώστης ένα μυθιστόρημα είναι να ανακαλύψει το «μυστικό, συγκαλυμμένο κέντρο» του, το οποίο και αποτελεί και το «τέχνασμα» του συγγραφέα. Ο ίδιος ο Παμούκ νιώθει περισσότερο «εικαστικός μυθιστοριογράφος».

Η οικογένεια τον προόριζε για πολιτικό μηχανικό - παππούς, πατέρας, θείοι ήταν μηχανικοί σιδηροδρόμων. Εκείνος πήγε στην αρχιτεκτονική, την παράτησε στο τρίτο έτος, στράφηκε στη ζωγραφική και στα 23 του τον κέρδισε για πάντα η λογοτεχνία.

Αυτό που τον κάνει ευτυχισμένο ως συγγραφέα και ως αναγνώστη είναι να νιώθει, όπως είπε, «τα συναισθήματα και την πνευματικότητα των ηρώων μέσα από τα αντικείμενα γύρω τους». Λαμπρό παράδειγμα η «Αννα Καρένινα» του Τολστόι. Το πλαίσιο του δικό του είναι η Ισταμπούλ. «Οταν, στα 40 μου, έγινα γνωστός και στο εξωτερικό άρχισε να μου μένει ο χαρακτηρισμός ''συγγραφέας της Κωνσταντινούπολης''». Πειραματίστηκε, αναμειγνύοντας στα βιβλία του την τουρκική παράδοση, τη διεθνή λογοτεχνική παράδοση και τη νεωτερικότητα, γιατί πιστεύει ότι «η τέχνη του μυθιστορήματος είναι μια τέχνη ζωντανή. Το μυθιστόρημα είναι μέσο επικοινωνίας ανάμεσα σε χώρες».

Ο 59χρονος Ορχάν Παμούκ, κοσμοπολίτης και εκπρόσωπος της εκσυγχρονιστικής Τουρκίας, μεταφρασμένος σε 50 γλώσσες, έχει αγαπηθεί πολύ από το ελληνικό κοινό που έχει διαβάσει το «Σπίτι της σιωπής», το «Λευκό κάστρο», το «Μαύρο βιβλίο», το «Χιόνι» κ.ά. (όλα από τις εκδόσεις «Ωκεανίδα). Χθες γέμισε ασφυκτικά την Αίθουσα Τριάντη του Μεγάρου. Ενα ετερόκλητο κοινό, που κυριαρχούσαν οι νέοι και απουσίαζε το λογοτεχνικό σινάφι.

Ο Παμούκ απέφυγε χθες τις πολιτικές ερωτήσεις. Στην ερώτηση αν το μέλλον της Τουρκίας βρίσκεται στην Ευρωπαϊκή Ενωση απάντησε ως εξής: «Η ΕΕ αντιμετωπίζει τα δικά της προβλήματα. Η σχέση πια Τουρκίας και ΕΕ έχει κάπως αμβλυνθεί. Δεν υπάρχει το ίδιο ενδιαφέρον με παλιότερα».

Ο Ορχάν Παμούκ, ως γνωστόν, είχε παραπεμφθεί σε δίκη για προσβολή της τουρκικότητας, με αφορμή δηλώσεις του στον ελβετικό Τύπο για το αρμενικό και κουρδικό ζήτημα.

«Το δυσκολότερο ήταν να εξηγήσω γιατί μια χώρα, η οποία είχε επισήμως υιοθετήσει μια πολιτική που θα την οδηγούσε στην ΕΕ, ήθελε να καταδικάσει σε φυλάκιση, ''κάτω από το βλέμμα της Δύσης'', έναν συγγραφέα τόσο γνωστό στις χώρες της Ευρώπης...», γράφει στο βιβλίο «Αλλα Χρώματα» (2006), το οποίο κυκλοφόρησε πρόσφατα στα Ελληνικά από την «Ωκεανίδα». Περιλαμβάνει κείμενα αυτοβιογραφικά, δοκίμια για τον πολιτισμό και την πολιτική, αλλά και τον λόγο του στην απονομή του Νόμπελ, με τίτλο «Βαλίτσα του πατέρα μου».

Χθες διάβασε αποσπάσματα από χαριτωμένο κείμενο για την κόρη του, η οποία, όπως ο ίδιος, σε μικρή ηλικία δεν αγαπούσε το σχολείο.

«Ενας ευφυής συγγραφέας πρέπει να πειραματίζεται, να εισάγει τη νεωτερικότητα αλλά και την παράδοση απεριόριστα. Οσα περισσότερα αναμειγνύει, τόσο καλύτερα δημιουργεί έναν ηλεκτρισμό, κάτι καινοτόμο».

«Πιστεύω ότι η λογοτεχνία είναι ο πολυτιμότερος θησαυρός που συνέλεξε η ανθρωπότητα στην προσπάθειά της να καταλάβει τον εαυτό της», έλεγε ο Ορχάν Παμούκ το 2006, στην τελετή απονομής του Νόμπελ Λογοτεχνίας, του πρώτου στην Τουρκία. // e-go.gr


7 σχόλια:

Roadartist είπε...

Πολύ ενδιαφέρον!

Εύα είπε...

Κι ήθελα να πάω, δεν τα κατάφερα :(
Καλό απόγευμα!

VAD είπε...

Εχω διαβάσει το Μαυρο Βιβλίο,αλλά ομολογω δεν....
Γούστα ειναι αυτά,πάντως δεν τον απορρίπτω,απλώς δε με τράβηξε...

Καλημέραααα....

Παιχνιδιάρης είπε...

Έυα, συγχαρητήρια για το blog σου. Αισθάνομαι πολύ τυχερός που κατάφερα να πάω στο Μέγαρο προχθές και που είδα και άκουσα τον συγγραφέα δύο πολύ αγαπημένων μου βιβλίων ( Ιστανμπούλ, πόλη και αναμνήσεις & Το μουσείο της αθωότητας ) να απαντά στις ερωτήσεις που του έγιναν...

Εύα είπε...

@Vad, Ιστανμπούλ - πόλη και αναμνήσεις, διάβασέ το, ίσως αλλάξεις γνώμη :-) Καλό σ/κ!

@Παιχνιδιάρη, Τι αισθανόμαστε όταν διαβάζουμε ένα μυθιστόρημα - πώς απάντησε τελικά σ' αυτό;
Σ' ευχαριστώ για το σχόλιο και τα καλά σου λόγια. Είμαι σίγουρη πως θα το μετανιώνω για καιρό που δεν τα κατάφερα να πάω.

Παιχνιδιάρης είπε...

Καλημέρα Έυα, καλή βδομάδα. Λοιπόν, ο τίτλος της διάλεξης δεν ήταν καθόλου το βασικό της θέμα - μου φάνηκε πως το πραγματικό της θέμα ήταν οι απόψεις του Παμούκ για τη συγγραφή και τη λογοτεχνία γενικότερα. Ειδικά για το ερώτημα "τι αισθανόμαστε όταν διαβάζουμε ένα μυθιστόρημα", έχω την αίσθηση ότι οι απαντήσεις που έδωσε δεν διαφοροποιήθηκαν ιδιαίτερα από αυτές που έδωσε στη Λαμπρινή Κουζέλη, στο Βήμα της 9ης Ιανουαρίου 2011...

Το μυθιστόρημα συντελεί στην εύρεση νοήματος στον περίπλοκο κόσμο μας;
-> Ενδεχομένως.Εκφράζει αισιοδοξία η ερώτησή σας.Προσωπικά δεν γράφω μυθιστορήματα με αυτόν τον σκοπό.Μπορεί το μυθιστόρημα να βοηθά την ανθρωπότητα να αναγνωρίσει κάποια από τα προβλήματά της,τα μυθιστορήματα το κάνουν και αυτό.Μας κάνουν να σκεφτούμε για τη ζωή μας, για την ύπαρξή μας γενικά,για ζητήματα κοινωνικά,μας θέτουν σε εγρήγορση απέναντι στη διαφθορά και στις σκοτεινές πλευρές της ανθρωπότητας,επινοούν το μέλλον της ανθρωπότητας και μας προετοιμάζουν γι΄ αυτό,προσπαθούν να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε την ταυτότητα του ανθρώπου της νεωτερικότητας,έχουν άπειρες λειτουργίες.Αλλά,χωρίς να θέλω να υποβαθμίσω καμία από αυτές,εμένα εκείνο που με συναρπάζει είναι η τέχνη της μυθιστορηματικής γραφής καθαυτής.Ο λόγος που γράφω είναι αυτή η καλλιτεχνική ομορφιά,αυτή η σχεδόν θεϊκή αίσθηση ότι αυτός είναι ο λόγος που αξίζει να ζω.

Είστε ένας πολίτης του κόσμου,με δυτική παιδεία,αλλά και γέννημα-θρέμμα Ανατολίτης.Πώς βιώνετε αυτή τη δυαδικότητα στην καθημερινότητά σας;
->Γράφοντας και ανακαλύπτοντας τις διάφορες πτυχές της μέσα από τα μυθιστορήματά μου. Αλλωστε ακριβώς αυτό κάνουμε όσοι γράφουμε λογοτεχνία: δημιουργούμε ένα φανταστικό σύμπαν μέσα στο οποίο εκφράζουμε τα πολλά πρόσωπα που έχουμε μέσα μας και μας ακολουθούν. Αυτή τη δυαδικότητα διερευνώ στο Μαύρο βιβλίο, στο Λευκό κάστρο και εν μέρει στο Με λένε Κόκκινο και στο Χιόνι. Εχω τραφεί από τις πηγές της παράδοσης και της νεωτερικότητας, της ευρωπαϊκής παιδείας και της ασιατικής κουλτούρας. Τα στοιχεία από όλες αυτές τις πηγές δεν συγκρούονται μέσα μου, αλλά συμπλέκονται αρμονικά, όπως συμβαίνει και στην πόλη γύρω μου. Το γεγονός ότι έχω δύο περσόνες δεν με διχάζει, ίσα-ίσα αισθάνομαι ότι μου προσδίδει βάθος, ότι με κάνει σοφότερο, πιο σύνθετο».

Εύα είπε...

Ένας συγγραφέας εκτός θέματος, λοιπόν... Τέλεια!
Σ' ευχαριστώ για το link, την καλημέρα μου :-)